Vegan kaas

Kort antwoord: Vegan kaas is een kaasachtig product zonder dierlijke melk. De meeste producten zijn gebaseerd op noten (vooral cashewnoten), die worden gemixt en vaak met bacteriën worden gecultiveerd en net als zuivelkaas gerijpt, of op kokosolie met zetmeel (aardappel- of tapiocazetmeel) voor plakken en geraspte kaas die smelt; andere gebruiken soja, haver, amandelen of peulvruchten. De smaak komt van culturen, fermentatie, zout, melkzuur en ingrediënten zoals edelgistvlokken. De voedingswaarde loopt sterk uiteen: veel producten bevatten weinig eiwit en maar een deel is verrijkt met calcium of vitamine B12.

Belangrijkste feiten

• Waar het van gemaakt is: in een onderzoek naar 245 plantaardige kazen die in de VS worden verkocht, waren de bases kokosolie (106 producten), cashewnoten met kokos (61), cashewnoten (35), haver (16), amandelen (7), soja (6), palmvruchtolie (5) en andere mengsels (9) (Craig et al., 2022).
• Eiwit: slechts 3% van die producten bevatte 5 g of meer eiwit per portie; kazen van alleen cashewnoten bevatten het vaakst het meeste eiwit en het minste natrium en verzadigd vet (zelfde studie).
• Verrijking: 19% was verrijkt met calcium, 14% met vitamine B12 en 1% met vitamine D; bijna 60% bevatte veel verzadigd vet (zelfde studie).
• Geen caseïne: vegan kaas bevat geen melkeiwitten en is dus geschikt als je zuivel vermijdt — maar controleer altijd de allergenen (noten, soja).
• Culturen zijn vegan: de melkzuurbacteriën en schimmels waarmee kaas wordt gefermenteerd, zijn micro-organismen, geen dierlijke producten; veel vegan kazen rijpen met dezelfde soorten culturen als zuivelkaas.
• Naamgeving: in de EU is het woord ‘kaas’ voorbehouden aan zuivelproducten, dus veel vegan kazen worden verkocht als ‘plantaardig alternatief voor kaas’.

Vegan kaas is een categorie producten zonder dierlijke melk die qua smaak, structuur of gebruik in de keuken op kaas moeten lijken. Het wordt gemaakt van allerlei plantaardige ingrediënten, waaronder noten, zaden, soja, peulvruchten, zetmeel en plantaardige oliën. Vegan kaas wordt gegeten door mensen die een vegan eetpatroon volgen, door mensen met een koemelkallergie of lactose-intolerantie, en door anderen die om ethische of milieuredenen minder zuivel willen eten (zie zuivelindustrie).

Geschiedenis

Eenvoudige zuivelvrije kaasvervangers staan al tientallen jaren in vegetarische en vegan kookboeken, en gefermenteerde tofu, soms ‘Chinese kaas’ genoemd, heeft een lange geschiedenis in de Chinese keuken. De eerste commerciële vegan kazen kregen vaak kritiek omdat ze slecht smolten en weinig smaak hadden. Vanaf de jaren 2010 groeide de markt flink: veel producenten ontwikkelden gecultiveerde notenkazen met technieken uit de traditionele kaasmakerij, en er kwamen betere smeltkazen voor pizza en tosti’s. In een aantal steden zijn nu gespecialiseerde vegan kaaswinkels en ‘kaasboeren’ te vinden.

Waar is vegan kaas van gemaakt?

Soorten en productiemethoden

Vegan kazen kun je grofweg indelen naar hun hoofdingrediënt en methode.

Kazen van noten en zaden

Cashewnoten zijn de meest gebruikte basis, omdat ze zich laten mixen tot een gladde, romige structuur. Ook amandelen, macadamianoten, zonnebloempitten en andere worden gebruikt. De noten worden geweekt, met water gemixt en dan direct op smaak gebracht of gecultiveerd met bacterieculturen die lijken op die voor zuivelkaas. Gecultiveerde kazen kunnen langer fermenteren voor een frissere, pittigere smaak, worden gevormd en gerijpt zodat er een korst ontstaat, soms met schimmels zoals in camembert of blauwe kaas.

Kazen op basis van olie en zetmeel

Veel supermarktkazen die bedoeld zijn om te snijden, te raspen en te smelten, worden voornamelijk gemaakt van kokosolie en zetmeel zoals aardappel- of tapiocazetmeel, met smaakstoffen. Ze smelten goed, maar bevatten meestal weinig eiwit.

Kazen van soja en peulvruchten

Sojamelk kan worden gestremd en geperst op een manier die lijkt op zuivelkaas. Andere producten gebruiken erwteneiwit, kikkererwten of andere peulvruchten.

Zelfgemaakte sauzen en smeersels

Eenvoudige zelfgemaakte alternatieven zijn onder andere:

• ‘Roomkaas’ van cashewnoten met citroensap en zout
• Kaasachtige sauzen van aardappelen, wortels en edelgistvlokken
• ‘Ricotta’ of ‘feta’ op basis van tofu
• ‘Parmezaan’ van noten en gistvlokken om te strooien

De uitdaging van caseïne

In zuivelkaas vormt het melkeiwit caseïne het rekbare, smeltende netwerk dat kenmerkend is voor veel kazen. Plantaardige eiwitten gedragen zich anders, en daarom is het nabootsen van eigenschappen zoals draderigheid en bruinkleuring een grote technische uitdaging. Producenten gebruiken combinaties van zetmeel, vetten, eiwitten en bindmiddelen om deze eigenschappen te benaderen. Sommige bedrijven experimenteren ook met precisiefermentatie, waarbij micro-organismen melkeiwitten maken zonder dieren; of zulke producten als vegan gelden, is binnen de vegan community een punt van discussie, en ze kunnen nog steeds risico’s opleveren voor mensen met een koemelkallergie.

Voedingswaarde

De voedingswaarde van vegan kaas verschilt flink per product:

• Eiwit – kazen van noten, soja en peulvruchten bevatten meestal meer eiwit dan producten van kokosolie en zetmeel, die soms nauwelijks eiwit bevatten.
• Vet – kazen op basis van kokosolie bevatten veel verzadigd vet; notenkazen bevatten vooral onverzadigde vetten.
• Calcium en vitamine B12 – zuivelkaas is een bron van calcium en B12, maar vegan kazen bevatten die alleen als ze verrijkt zijn. Zie calcium en vitamine B12.
• Natrium – net als zuivelkaas zijn veel vegan kazen vrij zout.

Je kunt vegan kaas over het algemeen het best zien als een ingrediënt voor smaak en structuur, niet als voedingskundige vervanger van zuivelkaas. Een Amerikaans onderzoek naar 245 producten concludeerde dat er maar weinig als goede bron van eiwit of calcium konden worden beschouwd (Craig et al., 2022).

Merken en waar je het koopt

Vegan kaas wordt inmiddels verkocht door de meeste grote supermarkten in Europa, Noord-Amerika en Australazië, en door gespecialiseerde vegan kaaswinkels. Breed verkrijgbare merken zijn onder andere Violife, Daiya, Sheese, Applewood Vegan en Miyoko’s Creamery; ze worden hier alleen als voorbeeld genoemd, niet als aanbeveling, en recepturen veranderen, dus controleer de actuele ingrediëntenlijst en allergeneninformatie. Lokale producenten vind je in de gids met vegan merken en in vegan winkels bij jou in de buurt.

Zo kies je een vegan kaas

1. Bepaal waarvoor je hem wilt gebruiken. Kazen van kokosolie en zetmeel zijn gemaakt om te smelten op pizza en tosti’s; gecultiveerde notenkazen passen beter op een kaasplankje.
2. Kijk naar het basisingrediënt. Als eiwit belangrijk voor je is, bevatten producten van noten, soja en erwteneiwit er meestal meer van.
3. Controleer de verrijking met calcium en B12 als je voor deze voedingsstoffen op kaas rekent.
4. Controleer de allergenen: veel producten bevatten cashewnoten of andere noten, en sommige bevatten soja.
5. Let op een vegan logo als het product komt van een bedrijf dat ook zuivelproducten maakt (zie vegan keurmerken en labels).

Etikettering

In sommige rechtsgebieden, waaronder de Europese Unie, is het woord ‘kaas’ wettelijk voorbehouden aan zuivelproducten. Vegan kazen worden daar soms verkocht onder namen als ‘plantaardig alternatief voor kaas’ of onder merkspecifieke namen. Keurmerken worden besproken in vegan keurmerken en labels.

Gebruik

Vegan kazen gebruik je grotendeels op dezelfde manier als zuivelkaas:

1. Op pizza’s, broodjes en burgers
2. In pastagerechten, ovenschotels en lasagne
3. Op een kaasplankje met crackers en fruit
4. In cheesecakes en andere desserts (zie vegan bakken)

Veelgestelde vragen

Waar is vegan kaas van gemaakt?

Meestal van noten zoals cashewnoten, of van kokosolie gecombineerd met aardappel- of tapiocazetmeel. Andere bases zijn soja, haver, amandelen en erwten- of kikkererwteneiwit. Veel producten worden gefermenteerd met bacterieculturen en sommige rijpen met schimmels, net als zuivelkaas.

Smelt vegan kaas?

Veel soorten wel. Plakken en geraspte kaas op basis van kokosolie en zetmeel zijn zo gemaakt dat ze smelten en draderig worden; gecultiveerde notenkazen worden eerder zacht dan draderig. Hoe goed een kaas smelt, verschilt per merk.

Is vegan kaas gezond?

Dat hangt af van het product. Kazen op basis van noten bevatten vooral onverzadigd vet en meer eiwit; kazen van kokosolie bevatten vaak veel verzadigd vet en weinig eiwit. De meeste vegan kaas is vrij zout, en maar een deel is verrijkt met calcium of B12, dus je ziet het het best als smaakmaker en niet als voedingskundige vervanger van zuivel.

Is vegan kaas gefermenteerd?

Sommige wel. Ambachtelijke notenkazen worden vaak gecultiveerd met melkzuurbacteriën en dagen tot weken gerijpt. Veel plakken uit de supermarkt zijn niet gefermenteerd en krijgen hun frisse smaak van melkzuur of smaakstoffen.

Is vegan kaas geschikt voor mensen met een koemelkallergie?

Vegan kaas bevat geen ingrediënten uit melk, maar controleer bij een ernstige allergie het etiket op waarschuwingen als ‘kan melk bevatten’, en houd er rekening mee dat producten die met precisiefermentatie zijn gemaakt echte melkeiwitten kunnen bevatten.

Bronnen

• Craig WJ, Mangels AR, Brothers CJ. Nutritional profiles of non-dairy plant-based cheese alternatives. Nutrients. 2022;14(6):1247.

Laatst gecontroleerd: 31 oktober 2026.

Zie ook

• Edelgistvlokken
• Plantaardige melk
• Zuivelindustrie
• Verborgen dierlijke ingrediënten
• Vegan bakken