Plantaardige melk

Plantaardige melk is een drank gemaakt van plantaardige ingrediënten zoals peulvruchten, granen, noten of zaden, die je op vergelijkbare manieren gebruikt als koemelk: in dranken, over je ontbijtgranen, bij het koken en bij het bakken. Het is een basisproduct in het vegan eetpatroon en wordt ook gekozen door mensen met lactose-intolerantie of een koemelkallergie, en door mensen die zich zorgen maken over de zuivelindustrie of de milieu-impact van de veehouderij.

Geschiedenis

Plantaardige melk is niet nieuw. Sojamelk wordt al eeuwenlang in China gemaakt, vaak als bijproduct van de productie van tofu, en amandelmelk werd veel gebruikt in de middeleeuwse Europese en Midden-Oosterse keuken, onder meer tijdens religieuze vastenperiodes waarin dierlijke producten werden vermeden. Kokosmelk is al lang een traditioneel ingrediënt in de Zuidoost-Aziatische, Zuid-Aziatische, Pacifische en Caribische keuken. Vanaf het eind van de 20e eeuw groeide het aanbod van commerciële plantaardige melk in westerse landen flink, en vooral havermelk werd in de jaren 2010 snel populair.

Productie

De meeste plantaardige melksoorten worden gemaakt door het basisingrediënt te weken en met water te malen, en daarna de vaste delen eruit te zeven. Bij haver- en rijstmelk worden vaak enzymen gebruikt die zetmeel afbreken tot suikers, wat een natuurlijk zoete smaak geeft. Commerciële producten bevatten vaak:

• Plantaardige oliën voor romigheid
• Stabilisatoren en emulgatoren om ontmenging te voorkomen
• Toegevoegde vitamines en mineralen (verrijking)
• Zout en soms suiker of smaakstoffen

‘Barista’-varianten zijn zo samengesteld dat ze goed schuimen en niet schiften in hete koffie.

Vergelijking van veelvoorkomende soorten

De voedingswaarde verschilt sterk per merk en tussen gezoete en ongezoete varianten. De volgende cijfers zijn bij benadering en alleen bedoeld als algemene richtlijn.

Ter vergelijking: koemelk bevat meestal zo’n 8 g eiwit per 250 ml. Soja- en erwtenmelk komen qua eiwitgehalte het dichtst in de buurt.

Voedingswaarde en verrijking

Omdat plantaardige melk vaak in plaats van zuivel wordt gebruikt, is verrijking belangrijk voor je voeding. Veel commerciële producten zijn verrijkt met calcium, vitamine D en vitamine B12, en sommige met jodium of riboflavine. Maar:

• Niet alle producten zijn verrijkt, en de hoeveelheden verschillen.
• In de Europese Unie zijn biologisch gecertificeerde producten vaak niet verrijkt, omdat de regels voor biologische producten het toevoegen van bepaalde voedingsstoffen beperken.
• Zelfgemaakte plantaardige melk is niet verrijkt.
• Calcium kan naar de bodem van het pak zakken, dus goed schudden is aan te raden.

Rijstmelk wordt over het algemeen niet aangeraden als belangrijkste melk voor jonge kinderen, deels vanwege het lage eiwitgehalte en deels omdat rijst anorganisch arseen kan bevatten. Gezondheidsautoriteiten in verschillende landen adviseren dat plantaardige melk, behalve verrijkte sojamelk, over het algemeen niet geschikt is als belangrijkste drank voor baby’s en peuters; ouders kunnen het best de richtlijnen over vegan zwangerschap en kinderen raadplegen.

Milieu-impact

Onderzoek wijst er over het algemeen op dat plantaardige melk een kleinere ecologische voetafdruk heeft dan koemelk. Een veel geciteerde studie uit 2018 van Joseph Poore en Thomas Nemecek, gepubliceerd in Science, liet zien dat de productie van een glas koemelk aanzienlijk meer broeikasgasuitstoot veroorzaakte en meer land en water gebruikte dan soja-, haver-, rijst- of amandelmelk. Vergelijkingen tussen plantaardige melksoorten onderling zijn ingewikkelder, omdat elke soort andere afwegingen kent op het gebied van water, landgebruik en uitstoot, en de resultaten afhangen van waar en hoe de gewassen worden verbouwd. Zie veganisme en klimaatverandering voor de bredere context.

Etikettering

De regels voor benamingen verschillen per land. In de Europese Unie bevestigde het Hof van Justitie van de Europese Unie in 2017 dat termen zoals ‘melk’ in principe zijn voorbehouden aan producten van dierlijke oorsprong. Daarom heten plantaardige producten daar vaak ‘drink’ (zoals ‘sojadrink’ of ‘haverdrink’). In andere landen gelden andere regels.

Zie ook

• Calcium
• Vitamine D
• Zuivelindustrie
• Vegan kaas
• Vegan bakken