Veganisme

Veganisme is het afzien van het gebruik van dierlijke producten, vooral in de voeding, en een bijbehorende filosofie die afwijst dat dieren als handelswaar worden gezien. Iemand die deze voeding of filosofie volgt, heet een veganist (in het Engels vegan). Het woord werd in 1944 bedacht door Donald Watson en andere oprichters van The Vegan Society in Engeland. Zij namen de eerste drie en de laatste twee letters van ‘vegetarian’, om aan te geven wat Watson ‘het begin en het einde van vegetarisme’ noemde. Zie geschiedenis van het veganisme voor de achtergrond.

Definitie

De meest geciteerde definitie komt van The Vegan Society, die in 1979 de volgende tekst opnam in haar statuten:

‘Veganisme is een filosofie en manier van leven die ernaar streeft – voor zover mogelijk en praktisch haalbaar – alle vormen van uitbuiting van en wreedheid tegen dieren voor voedsel, kleding of enig ander doel uit te sluiten; en die bij uitbreiding de ontwikkeling en het gebruik van diervrije alternatieven bevordert, ten behoeve van dieren, mensen en het milieu. Op het gebied van voeding betekent het dat men afziet van alle producten die geheel of gedeeltelijk van dieren afkomstig zijn.’

Twee kenmerken van deze definitie worden vaak besproken. Ten eerste erkent de formulering ‘voor zover mogelijk en praktisch haalbaar’ dat het niet altijd lukt om het gebruik van dieren volledig te vermijden, bijvoorbeeld wanneer medicijnen wettelijk op dieren getest moeten worden. Ten tweede gaat de definitie verder dan voeding, naar kleding en ‘enig ander doel’, en omvat ze dus ook gebieden zoals vegan mode, dierproefvrije cosmetica en vermaak waarbij dieren worden gebruikt.

Wat veganisten vermijden

Wat voeding betreft eten veganisten geen:

• vlees, gevogelte, vis en andere zeevruchten
• zuivelproducten zoals melk, kaas, boter en yoghurt
• eieren
• honing en andere bijenproducten (de meeste veganisten vermijden deze, al wordt er af en toe over gediscussieerd)
• ingrediënten van dierlijke oorsprong, zoals gelatine, caseïne, wei, karmijn en vislijm (zie verborgen dierlijke ingrediënten)

Buiten de voeding vermijden veel veganisten leer, wol, zijde, bont en dons, cosmetica en huishoudproducten die op dieren zijn getest, en activiteiten zoals circussen met dieren.

Dieetveganisme en ethisch veganisme

Er wordt vaak onderscheid gemaakt tussen dieetveganisme, waarbij iemand geen dierlijke producten eet maar het principe niet per se op andere gebieden toepast, en ethisch veganisme, waarbij iemand het gebruik van dieren op alle gebieden van het leven afwijst. Mensen die vooral om gezondheidsredenen vegan eten, zeggen soms liever dat ze ‘plantaardig’ eten; de overlap en verschillen tussen deze begrippen worden besproken in plantaardig vs. vegan.

Beweegredenen

Mensen kiezen om allerlei redenen voor veganisme, die vaak overlappen:

1. Dierethiek – bezwaren tegen het doden van dieren en tegen de omstandigheden in de bio-industrie, de zuivelindustrie en de eierindustrie, vaak verwoord in termen van speciësisme of dierenrechten.
2. Zorgen om het milieu – het landgebruik, het watergebruik, de vervuiling en de broeikasgasuitstoot van de veehouderij (zie milieu-impact van de veehouderij en veganisme en klimaatverandering).
3. Gezondheid – interesse in de mogelijke voordelen van voeding met veel onbewerkte plantaardige producten.
4. Religieuze of spirituele redenen – sommige aanhangers van tradities waarin geweldloosheid (ahimsa) centraal staat, zoals het jaïnisme, eten vegan of bijna vegan.

Voeding

Grote diëtetiekorganisaties, waaronder de Academy of Nutrition and Dietetics in de Verenigde Staten en de British Dietetic Association, hebben verklaard dat goed geplande vegan voeding gezond kan zijn en geschikt is voor mensen in alle levensfasen. Planning is belangrijk voor bepaalde voedingsstoffen, vooral vitamine B12, die veganisten uit verrijkte producten of supplementen moeten halen. Andere voedingsstoffen die aandacht verdienen zijn vitamine D, jodium, calcium, ijzer, zink, omega-3-vetzuren en eiwit. Advies voor specifieke groepen vind je in vegan zwangerschap en kinderen en vegan sporters.

Hoe vaak het voorkomt

Schattingen van het aantal veganisten lopen sterk uiteen, afhankelijk van hoe enquêtevragen zijn geformuleerd, dus wees voorzichtig met de cijfers. Enquêtes waarin mensen zichzelf indelen kunnen het aantal overschatten, omdat sommige deelnemers die zich vegan noemen aangeven af en toe dierlijke producten te eten. In de Verenigde Staten vond Gallup dat het aandeel volwassenen dat zich vegan noemt laag is, met 3% in de peiling van 2018 en 1% in die van 2023. Toch is de belangstelling voor vegan eten sinds de jaren 2010 duidelijk gegroeid, wat te zien is aan de opmars van plantaardige melk, vleesvervangers en campagnes zoals Veganuary.

Terminologie

Verwante begrippen zijn onder meer vegetarisch (geen vlees en vis, maar meestal wel zuivel en eieren), plantaardig, flexitarisch (voornamelijk plantaardig met af en toe vlees) en rauw vegan. Een uitgebreidere lijst vind je in de vegan woordenlijst. Producten en bedrijven die aan vegan criteria voldoen, zijn vaak te herkennen aan vegan certificeringen en labels.

Zie ook

• Vegan worden
• Geschiedenis van het veganisme
• World Vegan Day