Napoje roślinne

Napoje roślinne, potocznie nazywane mlekami roślinnymi, to napoje wytwarzane ze składników roślinnych, takich jak rośliny strączkowe, zboża, orzechy czy nasiona, i używane podobnie jak mleko krowie: do picia, do płatków, do gotowania i pieczenia. Są podstawą diety wegańskiej, a wybierają je też osoby z nietolerancją laktozy lub alergią na mleko oraz te, którym nie jest obojętny przemysł mleczarski lub wpływ hodowli zwierząt na środowisko.

Historia

Napoje roślinne nie są niczym nowym. Mleko sojowe wytwarza się w Chinach od stuleci, często jako produkt uboczny produkcji tofu, a mleko migdałowe było szeroko stosowane w średniowiecznej kuchni europejskiej i bliskowschodniej, m.in. w okresach postu religijnego, gdy unikano produktów zwierzęcych. Mleko kokosowe od dawna jest tradycyjnym składnikiem kuchni Azji Południowo-Wschodniej, Azji Południowej, Pacyfiku i Karaibów. Komercyjne napoje roślinne zyskały znaczną popularność w krajach zachodnich od końca XX wieku, a w latach 2010. szczególnie szybko rosła popularność napoju owsianego.

Produkcja

Większość napojów roślinnych powstaje przez namoczenie i zmielenie podstawowego składnika z wodą, a następnie odcedzenie części stałych. Przy produkcji napojów owsianych i ryżowych często stosuje się enzymy, które rozkładają skrobię na cukry, nadając naturalnie słodki smak. Produkty komercyjne często zawierają:

• Oleje roślinne dla kremowości
• Stabilizatory i emulgatory zapobiegające rozwarstwianiu
• Dodane witaminy i składniki mineralne (wzbogacanie)
• Sól, a czasem cukier lub aromaty

Wersje „barista” są tak skomponowane, by dobrze się pieniły i nie warzyły w gorącej kawie.

Porównanie popularnych rodzajów

Zawartość składników odżywczych bardzo się różni w zależności od marki oraz od tego, czy napój jest słodzony. Poniższe wartości są przybliżone i mają charakter wyłącznie orientacyjny.

Dla porównania: mleko krowie zawiera zwykle ok. 8 g białka na 250 ml. Napoje sojowy i grochowy są pod względem zawartości białka najbliższymi roślinnymi odpowiednikami.

Wartości odżywcze i wzbogacanie

Ponieważ napoje roślinne często zastępują nabiał, ich wzbogacanie ma duże znaczenie żywieniowe. Wiele produktów komercyjnych wzbogaca się wapniem, witaminą D i witaminą B12, a niektóre także jodem lub ryboflawiną. Jednak:

• Nie wszystkie produkty są wzbogacane, a poziomy się różnią.
• W Unii Europejskiej produkty z certyfikatem ekologicznym często nie są wzbogacane, ponieważ przepisy dotyczące rolnictwa ekologicznego ograniczają dodawanie niektórych składników odżywczych.
• Domowe napoje roślinne nie są wzbogacane.
• Wapń może osiadać na dnie kartonu, dlatego warto dobrze nim wstrząsnąć.

Napój ryżowy na ogół nie jest zalecany jako główny napój mleczny dla małych dzieci, częściowo ze względu na niską zawartość białka, a częściowo dlatego, że ryż może zawierać arsen nieorganiczny. Władze ds. zdrowia w kilku krajach informują, że napoje roślinne inne niż wzbogacany napój sojowy na ogół nie nadają się jako główny napój dla niemowląt i małych dzieci; rodzice powinni zapoznać się z zaleceniami w artykule wegańska ciąża i dzieci.

Wpływ na środowisko

Badania na ogół wskazują, że napoje roślinne mają mniejszy ślad środowiskowy niż mleko krowie. Często cytowane badanie z 2018 roku autorstwa Josepha Poore’a i Thomasa Nemecka, opublikowane w Science, wykazało, że produkcja szklanki mleka krowiego wiąże się ze znacznie wyższą emisją gazów cieplarnianych i zużywa więcej ziemi i wody niż napoje sojowy, owsiany, ryżowy czy migdałowy. Porównania między samymi napojami roślinnymi są bardziej złożone, ponieważ każdy z nich wiąże się z innymi kompromisami w zakresie zużycia wody, ziemi i emisji, a wyniki zależą od tego, gdzie i jak uprawia się rośliny. Szerszy kontekst znajdziesz w artykule weganizm a zmiana klimatu.

Oznakowanie

Zasady nazewnictwa różnią się w zależności od kraju. W Unii Europejskiej wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2017 roku potwierdził, że określenia takie jak „mleko” są co do zasady zastrzeżone dla produktów pochodzenia zwierzęcego, dlatego produkty roślinne są tam często oznaczane jako „napoje”. W innych jurysdykcjach obowiązują inne przepisy.

Zobacz też

• Wapń
• Witamina D
• Przemysł mleczarski
• Wegański ser
• Wegańskie pieczenie