Słowniczek wegański

Ten słowniczek weganizmu wyjaśnia pojęcia, które często pojawiają się w rozmowach o weganizmie, wegańskim jedzeniu i etyce wobec zwierząt. Składniki pochodzenia zwierzęcego opisano dokładniej w artykule ukryte składniki pochodzenia zwierzęcego.

A

Abolicjonizm – w etyce zwierzęcej stanowisko, zgodnie z którym wykorzystywanie zwierząt należy całkowicie zakończyć, a nie tylko je regulować. Kojarzone zwłaszcza z prawnikiem Garym Francione.

Ahimsa – sanskryckie słowo oznaczające niestosowanie przemocy lub niekrzywdzenie, kluczowe w dżinizmie, buddyzmie i hinduizmie; często wskazywane jako inspiracja diety wegetariańskiej i wegańskiej.

Aquafaba – płyn z gotowania ciecierzycy lub innych roślin strączkowych, używany jako zamiennik białka jaj. Zob. aquafaba.

C

Cruelty-free – określenie produktów, których nie testowano na zwierzętach. Produkty cruelty-free nie muszą być wegańskie. Zob. kosmetyki cruelty-free i wegańskie certyfikaty i oznaczenia.

D

Dobrostan zwierząt – podejście skupione na dobrym samopoczuciu zwierząt pozostających pod opieką człowieka, które zasadniczo akceptuje wykorzystywanie zwierząt, pod warunkiem że cierpienie jest ograniczane do minimum.

F

Fleksitarianin – osoba, której dieta jest głównie roślinna, ale która od czasu do czasu je mięso lub ryby.

Freeganin – osoba, która zdobywa żywność i inne dobra, które w przeciwnym razie zostałyby wyrzucone (czasem także produkty zwierzęce), w ramach protestu przeciwko marnotrawstwu.

G

Gatunkowizm – dyskryminacja ze względu na przynależność gatunkową. Zob. gatunkowizm.

K

Karmin – czerwony barwnik, nazywany też koszenilą lub E120, wytwarzany z rozgniecionych owadów z rodziny czerwców.

Karnizm – pojęcie wprowadzone przez psycholożkę Melanie Joy na określenie systemu przekonań, który warunkuje ludzi do jedzenia określonych zwierząt.

Karuk – substancja pozyskiwana z pęcherzy pławnych ryb, dawniej używana do klarowania niektórych win i piw. Zob. wegańskie wino i piwo.

Kazeina – białko występujące w mleku, wykorzystywane w niektórych serach i przetworzonej żywności, w tym w niektórych produktach oznaczonych jako „bezmleczne”.

L

Laktoowowegetarianin – wegetarianin, który je nabiał i jaja.

Lanolina – wosk pozyskiwany z owczej wełny, stosowany w kosmetykach i jako źródło niektórych suplementów witaminy D3.

M

Miód – wytwarzany przez pszczoły; większość wegan go unika, ponieważ jest produktem pochodzenia zwierzęcego.

N

Nieprzetworzona dieta roślinna (WFPB, whole-food, plant-based) – dieta oparta na minimalnie przetworzonej żywności roślinnej, często z ograniczeniem dodatku oleju, cukru i soli.

P

Peskatarianin – osoba, która je ryby i owoce morza, ale nie je innego mięsa.

Płatki drożdżowe – dezaktywowane drożdże o wytrawnym, serowym smaku, często wzbogacane witaminą B12. Zob. płatki drożdżowe.

Prawa zwierząt – pogląd, że zwierzęta mają prawa moralne, takie jak prawo do tego, by nie być traktowanymi jak własność, które należy szanować niezależnie od korzyści dla ludzi.

Przemysłowa hodowla zwierząt – intensywna hodowla, w której duża liczba zwierząt jest trzymana w warunkach ograniczonej przestrzeni. Zob. przemysłowa hodowla zwierząt.

R

Reducetarianin – osoba, która dąży do ograniczenia, a nie całkowitego wyeliminowania spożycia produktów zwierzęcych.

Roślinny (plant-based) – określenie diety lub produktu opartego głównie lub wyłącznie na roślinach. Zob. roślinne a wegańskie.

S

Seitan – bogata w białko żywność z glutenu pszennego. Zob. seitan.

Serwatka – płynny produkt uboczny produkcji sera, wykorzystywany jako składnik żywności i w odżywkach białkowych.

Szelak – żywica wydzielana przez owady z gatunku czerwiec lakowy, używana jako glazura na niektórych słodyczach, owocach i tabletkach.

T

Tempeh – sfermentowany produkt z soi pochodzący z Indonezji. Zob. tempeh.

Tofu – twarożek sojowy uzyskiwany przez koagulację mleka sojowego. Zob. tofu.

TVP – teksturyzowane białko roślinne, suszony zamiennik mięsa, zwykle produkowany z odtłuszczonej mąki sojowej.

V

V-Label – europejski system oznaczania produktów wegańskich i wegetariańskich. Zob. wegańskie certyfikaty i oznaczenia.

Veganuary – kampania i organizacja non-profit zachęcająca do wypróbowania diety wegańskiej w styczniu. Zob. Veganuary.

W

Weganin – osoba, która unika produktów zwierzęcych na tyle, na ile jest to możliwe i wykonalne. Zob. weganizm.

Weganin dietetyczny – osoba stosująca dietę wegańską, która niekoniecznie stosuje zasady weganizmu w odniesieniu do ubrań, kosmetyków czy innych dziedzin.

Weganin etyczny – osoba, która z powodów moralnych unika produktów zwierzęcych we wszystkich dziedzinach życia. Zob. weganizm etyczny.

Wegetarianin – osoba, która nie je mięsa, drobiu ani ryb. Większość wegetarian je nabiał i jaja.

Witarianin wegański (raw vegan) – weganin, który je głównie lub wyłącznie surową żywność, zwykle definiowaną jako produkty niepodgrzewane powyżej określonej temperatury.

Ż

Żelatyna – substancja żelująca wytwarzana ze skór, kości i tkanki łącznej zwierząt, obecna w niektórych słodyczach, deserach i kapsułkach. Roślinne zamienniki to m.in. agar i pektyna.

Zobacz też

• Historia weganizmu
• Jak przejść na weganizm